10 gün önce bugün İstanbul’da tramvaylar son seferlerine başlamasının 48. yıldönümüydü. Türkiye’ye bunu yaşatan yönetim anlayışını kutlayarak! Kutladığım şehir ise 250 km tramvay, 40 km ise metroya sahip, nüfusu 1-3 milyon (gün içinde) arasında değişen bir başkent…
“1914′ ten 1950 lere gelene kadar oldukça gelişen ve artan tramvay hatları zirveye ulaşmıştı. Fakat İstanbul için nerede ise vazgeçilmez gibi görülen tramvaylar 1956 sonbaharında başlayan “İmar Hareketi”* nden nasibini alıyordu. Şehrin en önemli meydanlarından olan Aksaray’ da başlayan çalışmalar ile ilk önce tramvayların Aksaray meydanına girmesine izin verilmiyor, sonrasında Topkapı – Çapa ve Çapa – Aksaray arası rayların sökülmesi ile ilk firesini de veriyordu. Bu güzergah bu tarihten 36 yıl sonrasına kadar bir daha tramvay raylarını göremeyecekti. Şehrin yeni görünümü için yapılan her çalışma ve vurulan her kazma ile “Tramvaylı İstanbul” dan “Tramvaysız İstanbul” a geçiş artarak devam etti İstanbul yakası 1961 yılında tramvaylara tamamen veda etti. Her ne kadar İstanbul için imar hareketleri ile başlayan bu yeni dönem ve otobüslerin tramvaya göre daha esnek kullanımı ile gözde hale gelmesi büyük etken olsa da, 50′ li yıllar tüm dünya’ da tramvaylar için kötü bir dönem olmuştur. İkinci Dünya Savaşı’ nın yıkıcı etkilerini silmek isteyen Avrupa ülkeleri ağır sanayii hamlelerine yönelmiş, yatırımlarını daha çok bu yönde harcamışlardır, dolayısı ile bakım maliyetleri ağır olan raylı sistemlerin azaltılması da bu dönemde gerçekleşmiştir. Fakat gelişmiş ve kalabalık Avrupa şehirlerinde bu dönem çok uzun sürmemiş,metro sistemlerinin de devreye girmesi ile birlikte tramvaylar da tekrar bu şehirlere dönüş yapmıştır, İstanbul’ da ise dönüşe imkan vermeyecek bir şekilde meydan düzenlemeleri ile raylar sökülmüş, hatlar iptal edilmiş ve hatta araçlar tamirine imkan olmayacak şekilde açık alanlarda bekletilmiş ve zamana yenik düşmüşlerdir. Kurtarılabilenlerden bir kaçı Taksim – İstiklal Caddesi tramvayı için revize edilerek kullanıma alınmış, bir tanesi ise sanaayi müzesinde sergilenmek üzere özel bir firma tarafından yenilenmiştir.”
kaynak: http://www.dersaadettramvayi.com/
*okuyuma tavsiyesi: Adnan Menderes Belediyeciliği İmar Hareketi Uygulama ve Sonuçları / Aydın Boysan
